Hartzeer

(AD-magazine 22 september 2001)

Jaarlijks eisen hart- en vaatziekten 50.000 doden. Zeventig procent daarvan kan voorkomen worden met beter onderzoek en goedkope medicatie.

Tom, een kerngezonde marathonloper, was bang dat hij net als zijn vader zou overlijden aan een hartinfarct. Het zou weleens in de familie kunnen zitten, daarom liet Tom al vanaf zijn dertigste jaarlijks het cholesterolgehalte in zijn bloed meten. Zijn huisarts kon hem keer op keer geruststellen. Zijn cholesterolgehalte was normaal tot gunstig. Bovendien had Tom nooit gerookt en was zijn bloeddruk normaal. Hij verkeerde in de veronderstelling dat hij geen risico liep. Maar op zijn 44ste werd hij tijdens een rondje hardlopen getroffen door een hartinfarct. Drie kransslagaderen bleken nagenoeg dicht te zitten met plaque. Tom kreeg vijf bypasses.
Sinds midden jaren zeventig daalt het aantal slachtoffers maar toch is het hartinfarct anno 2001 nog steeds doodsoorzaak nummer één. Jaarlijks overlijden 15.000 Nederlanders direct of op weg naar het ziekenhuis aan een hartaanval. Tel daar beroertes en andere hart- en vaatziekten bij op, en arteriosclerose – vernauwing van de slagaderen door ‘aderverkalking’ – eist per jaar 50.000 levens in Nederland. Vaak volkomen onverwacht, meestal veel te vroeg. Honderdduizenden anderen krijgen een hartinfarct of beroerte die ze overleven, of horen van dokter dat ze in de gevarenzone verkeren.
De meeste mensen menen dat de hoofdschuldige het cholesterolgehalte in hun bloed is. Dat is hardnekkige nonsens, zoals ook blijkt uit het verhaal van Tom. De standaard cholesteroltest blijkt bitter weinig voorspellende waarde te hebben. Acht van de tien mensen die vernauwingen in de slagaderen naar hart of hersenen ontwikkelen, hebben normale cholesterolwaarden.
Ook mensen met een erfelijke afwijking op chromosoom 19 die een drie keer hoger risico hebben op een hartinfarct, hebben een normaal cholesterolgehalte. “De hoeveelheid cholesterol in het bloed en de verhouding tussen ‘goed’ en ‘slecht’ cholesterol zijn te algemene waarden om een betrouwbare indruk van iemands risico te geven”, verklaart cardioloog Robert Superko van het Lawrence Berkeley Heart Laboratorium in Californië. “Ze geven veel mensen een vals gevoel van veiligheid, of scheppen onnodige onrust. Tom kon rennen wat hij wilde, zijn aanleg was sterker.” De Framingham Heart Study naar de oorzaken van hart- en vaatziekten ontdekte zelfs dat ‘goed’ cholesterol bij hartpatiënten gemiddeld twintig procent boven het niveau ligt dat volgens cardiologen ‘beschermt’.
Bovendien is het inmiddels mogelijk om factoren in het bloed te meten die nauwkeuriger een hartaanval kunnen voorspellen dan het gangbare cholesterolonderzoek. Superko test het bloed van zijn patiënten op een lange lijst stoffen, waaronder twaalf verschillende vormen van cholesterol, die elk een voorspellende waarde hebben bij het dichtslibben van de bloedvaten. Ongunstige resultaten van die tests zijn met eenvoudige veranderingen in leefstijl, onschadelijke vitaminepillen en goedkope geneesmiddelen, zoals antibiotica en aspirine, te voorkomen. (THo: antibiotica en aspirine zijn te vervangen door Vitamine C & Lysine)
Zo heeft de Utrechtse dr. Marianne Verhaar recent bewezen dat de doorbloeding van de kransslagaderen van hartpatiënten binnen vier weken verbetert als ze extra foliumzuur krijgen. Foliumzuur verlaagt de hoeveelheid homocysteïne, een factor in het bloed die bijdraagt aan hart- en vaatziekten. En het Berkeley Heart Lab kon het aantal tweede hartaanvallen in vier jaar tijd met 43 procent verminderen door patiënten een therapie op maat te geven. Superko, die Tom behandelde, schreef hem hoge dosis vitamine B3 voor in combinatie met aspirine. Tom loopt weer wedstrijden. Vijf jaar na de bijpassoperatie wijst een onderzoek uit dat de doorbloeding in zijn kransslagaderen met veertig procent is verbeterd.
De grote vraag is waarom niet meer artsen in Nederland en in Amerika deze kennis inzetten om de levens van hun patiënten te redden. Het antwoord is vaak academisch, maar niet alleen daarom onbegrijpelijk. “Binnen de medische professie heerst een schrikbarend gebrek aan kennis over deze materie”, zegt de Amerikaanse intensive-care arts Thomas Yanios. “Negen van de tien artsen leven in de waan dat het risico op hart- en vaatziekten uitsluitend gemeten kan worden met de standaard cholesterol bepaling. Zelfs cardiologen baseren hun behandeling daarop. Daarmee onthouden ze veel patiënten een eerlijke kans op herstel. Als je honderd bypass-patiënten met een verhoogd cholesterol remmer en een vetarm dieet voorschrijft, help je er misschien dertig uit de brand. Dat is prachtig, maar bij de overige zeventig zullen de aderen onverminderd dichtslibben. De cardioloog zal die mensen feliciteren met hun mooie waarden en zich na vier jaar achter zijn oren krabben als de omgeleide vaten toch dichtzitten. Dat is triest, omdat iedere arts kan vaststellen waar de schoen wringt.”
Yannios schreef er een boek over: The Heart Disease Breakthrough. Daarin stelt hij dat langlopende studies sterke verbanden laten zien tussen nieuwe risicofactoren in het bloed en de ontwikkeling van hart- en vaatziekten. Tal van kleinere studies tonen aan dat deze risicofactoren positief te beïnvloeden zijn met goedkope vitamines en andere eenvoudige maatregelen.
Cardiologen concentreren zich te veel op het verhelpen van zichtbare problemen en hebben te weinig belangstelling voor preventie. “Ze zijn meesters in het fitten van nieuwe pijpen”, zegt Yannios, “maar houden zich onvoldoende bezig met de vraag hoe ze die pijpen schoon zouden kunnen houden.”
Een tweede sta in de weg vormen volgens Yannios de zorgverzekeraars. Ze zouden niet bereid zijn een uitgebreide bloedtest te betalen. Die zuinigheid is vreemd, want de resultaten maken aannemelijk dat goede preventie peperdure bypass-operaties voorkomt. In Nederland werden in 1996 bijna 13.000 bypass operaties uitgevoerd, voor in totaal 633 miljoen gulden. Daar kun je veel tests voor laten doen en heel wat potten aspirine, foliumzuur en vitamine B3 van vergoeden. Ook verraadt een test welke patiënten geen baat hebben bij of zelfs slechter af zijn met behandeling met dure cholesterolremmers als statines. Minister Borst zou jaarlijks miljoenen kunnen besparen op uitgaven aan de farmaceutische industrie.
De laatste verklaring die Yannios aandraagt voor de desinteresse onder collega’s en beleidsmakers, zal voor de gemiddelde Nederlander, en zeker voor de gemiddelde hartpatiënt, een wrange bijsmaak hebben. Dokters leunen voor nieuwe ontwikkelingen vaak op de informatie van de farmaceutische industrie. Deze bedrijfstak brengt jaarlijks wereldwijd voor veertig miljard aan cholesterolremmers op de markt en heeft er geen belang bij dat artsen weten dat hun middelen soms meer kwaad dan goed doen of dat bepaalde patiënten effectiever zijn te behandelen met ordinaire vitamine, aspirine of antibiotica.

Illustratief is de reactie van Nederlandse Cardiologen. Dr. V. Manger Cats, medisch directeur van de Nederlandse Hartstichting, noemt Superko ‘een tovenaar die voor de muziek uitloopt.’ “Van geen van de factoren in het bloed die Superko meet, is een directe relatie met de sterfte aan hart- en vaatziekten aangetoond. Die factoren zouden een rol kunnen spelen, maar verder valt er eigenlijk geen zinnig woord over te zeggen. Beïnvloeding ervan is vaak niet mogelijk. De geneeskundige aanpak wordt niet door bewijzen ondersteund. Bovendien leidt Superko’s aanpak tot een verdere medicalisering. Hij biedt de mensen een vitaminepilletje. Wéér iets om te slikken. Het beste dat de Nederlander voor de gezondheid van zijn hart en bloedvaten kan doen, is niet roken en verstandig eten met voldoende groenten en fruit, wekelijks vis en weinig vet. Voor veel mensen dis dat vandaag de dag niet meer vanzelfsprekend. Net zomin als het nog vanzelfsprekend is om dagelijks een flinke lichamelijke inspanning te verrichten. Als iedereen elke dag vijf kilometer zou wandelen, zou de cardiovasculaire conditie van Nederlanders met sprongen vooruitgaan.”
Prof. dr. A. Stalenhoef, internist en hoogleraar in de atherogenese aan de Katholieke Universiteit Nijmegen en voorzitter van de Commissie Cholesterol van de Gezondheidsraad, heeft eveneens bedenkingen. Hij geeft toe dat sommige van de twaalf gemeten cholesterolfracties waarschijnlijk schadelijker zijn voor de bloedvaten dan andere, maar hij ziet geen heil in uitgebreider testen. “Veel factoren vallen in de categorie ‘wetenschap’. Ze zijn niet in follow-up studies onderzoek; er is geen bewijs dat ze de sterfte aan infarcten beïnvloeden. Het is belangrijk dat we wetenschappelijk onderzoek en de medische behandeling gescheiden houden.” (Tho: ??) Stalenhoef meent dat een verbeterde doorbloeding van de kransslagaderen, zoals Verhaar aantoonde, niets zegt over de uiteindelijke sterfte aan hartinfarcten. Maar hij zegt er direct bij dat hartpatiënten met een verhoogd homocysteïne in het bloed in het Radboudziekenhuis in Nijmegen toch met foliumzuur worden behandeld! “Dat doen we omdat toediening van foliumzuur zo goed als geen risico’s oplevert en weinig kost.”
Prof. dr. ir. G. Schaafsma, hoogleraar voeding aan de Landbouwuniversiteit Wageningen is het met Stalenhoef en Manger Cats eens dat artsen moeten wachten op de resultaten van nieuwe studies voordat ze vitamines vaan voorschrijven, maar hij vindt wel dat Nederlanders in de tussentijd recht hebben op eerlijke voorlichting. “Homocysteïne is hard op weg geaccepteerd te worden als risicofactor voor hart- en vaatziekten. Het is aannemelijk dat te veel homocysteïne in het bloed een boevenrol speelt en het is een feit dat extra foliumzuur die afwijking corrigeert. Tot dit alles echt is bewezen, hebben we wel de plicht de consument te informeren. Ik denk dat hier een belangrijke taak ligt voor het voedingscentrum.”
Alleen de Groningse epidemiologe dr. Hermien de Walle gaat verder. In haar promotieonderzoek Bekendheid en gebruik van foliumzuur in Nederland, van wetenschap naar praktijk pleit ze ervoor om toe te staan voeding met foliumzuur te verrijken. Ze vindt dat we niet te bang moeten zijn om foliumzuur in te zetten. “Veel studies laten een verband zien tussen verhoogd homocysteïne en arteriosclerose. Verder staat vast dat foliumzuur en eventueel vitamine B6 en B12 de hoeveelheid cysteïne omlaag kunnen brengen. Foliumzuur is goedkoop en heeft zo goed als geen bijwerkingen (THo: Geen bijwerkingen). Bij oudere mensen kan het een gebrek aan B12 maskeren, maar dat is met een eenvoudige test op te sporen. Ik zie niet in waarom hartpatiënten vijftien, twintig jaar zouden moeten wachten tot nieuwe studies hebben aangetoond dat aanvulling van de voeding met foliumzuur inderdaad de sterfte vermindert. Wat zeggen we straks tegen die mensen als de gunstige tekenen bewaarheid worden?”

Cholesterol – De juiste test

Wie zonder klachten bij zijn huisarts binnenstapt met de vraag of hij zijn cholesterol kan laten meten, hoeft niet op medewerking te rekenen. De dokter mag deze test pas doen als hij denkt dat zijn patiënt een verhoogd risico op hart- en vaatziekten loopt. Als de dokter toch test, kijkt hij voornamelijk of de ‘slechte’ cholesterol (LDL) niet te hoog is en of de ‘goede’ cholesterol (HDL) niet te laag is. Wat hij waarschijnlijk niet weet is dat slecht cholesterol is opgebouwd uit zeven subfracties. Gevaarlijk zijn vooral subfracties 3a en 3b, meent de Amerikaans cardioloog Robert Superko. Het meten van de subfracties 3a en 3b is niet bepaald eenvoudig en kan in Nederland slechts in enkele grote laboratoria. Prof. dr. A.Stalenhoef, internist en hoogleraar in de artherogenese aan de Katholieke Universiteit Nijmegen, en zijn collega’s hebben in een onderzoek onder veertig families en zeshonderd familieleden echter vastgesteld dat je met een eenvoudiger test kunt vaststellen of je niet te veel subfractie 3a en 3b in je bloed hebt. Dat is het geval zolang het gehalte aan vetzuren in het bloed (triglyceridenbepaling) minder dan 1,5 mmol/l bedraagt.

Meten is weten: het is niet langer een strijd tussen goed & kwaad

De hoeveelheid cholesterol in het bloed en de verhouding tussen ‘goed’ en ‘slecht’ cholesterol geven onvoldoende indruk van iemands kans op problemen. Acht van de tien mensen die vernauwingen in de slagaderen naar hart of hersenen ontwikkelen, hebben immers ‘normale’ cholesterolwaarden. De Amerikaanse cardioloog Robert Superko test het bloed van zijn patiënten daarom op een lange lijst factoren die nauwkeuriger een hartaanval voorspellen. De belangrijkste:
LDL-Cholesterol, subfracties 3a & 3b: Deze kleine cholesterolfracties nestelen zich makkelijk in de vaatwand, waar ze een ‘kleeflaag’ vormen voor andere cholesterolfracties waarmee de slagaderen makkelijker dichtslibben. Behandeling: Vitamine B3 & Aspirine
HDL-Cholesterol, subfractie 2b: Alleen deze vorm van goed cholesterol kan slecht cholesterol afvoeren naar de lever. Een hoog HDL-gehalte dat weinig subfractie 2b bevat, beschermt nauwelijks. Behandeling: Aerobe training en het mineraal seleen verhogen de gunstige subfractie 2b. Een vetarm dieet kan het probleem verergeren!
Lipoproteïne (a): Vergroot het risico op een infarct met 70%. Behandeling: Vitamine B3, bij vrouwen in de overgang: oestrogeen, aspirine en omega-3-vetzuren (vette vis.)
Homocysteïne: Tussenproduct van de eiwitstofwisseling. Meer dan 14 mmol/l bloed verhoogt het risico op een infarct vier keer. Bevordert ongewenste bloedstolling. Beschadigt glad spierweefsel in de slagaders. Stimuleert de oxidatie en afzetting van slecht cholesterol. Behandeling: Foliumzuur, vitamine B6 en B12
Fibriongeen: Bij hoge waarden van dit eiwit kunnen zich stolsels vormen in het bloed. Stoppen met roken, beweging, afvallen, ontspannen
Apoproteïne B: Vormt een jasje rond slechte cholesteroldeeltjes. Geeft inzicht in de erfelijke aanleg voor hart- en vaatproblemen. Behandeling: Geen.
C-Reactief Proteïne: Verschijnt bij ontstekingen, zoals een zere kies, tijdelijk in de bloedbaan. Structurele verhoging hangt samen met een vier tot zeven keer grotere kans op arteriosclerose. Behandeling: Aspirine en cholesterolremmers (statines) (THo: Metavicor)
Chlamydia Pneumoniae: Bacterie die zich nestelt in de vaatwand en daar een ontsteking veroorzaakt. Behandeling: antibiotica (THo: Lysine & homeopatische immuunsysteemversterkers.)
Helicobacter Pylori: Bacterie nestelt zich in de vaatwand en veroorzaakt daar ontsteking. Behandeling: antibiotica. (THo: Lysine / vitamine C & homeopatische immuunsysteemversterkers.)

Goed hart – maatregelen die je meteen zelf neemt.

Foliumzuur: Per dag 400 mg foliumzuur, eventueel aangevuld met vitamine B3, B6 en B12, is voldoende om een van de meest verdachte risicofactoren voor arteriosclerose – een verhoogde hoeveelheid homocysteïne in het bloed tegen te gaan.
Vitamine C & E: De Finse cardioloog dr. Jaarii Salonen kon in augustus 1998 aantonen dat vitamine E en C samenwerken om het vaatstelsel te beschermen. Zijn proefpersonen hadden een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, te veel cholesterol in hun bloed en plaque- afzetting in de halsslagader. Salonen formeerde vier groepen. Groep 1 kreeg dagelijks een combinatie van 500 mg vitamine C en 200 mg vitamine E. Groep 2 kreeg alleen vitamine C, groep 3 alleen vitamine E en groep 4 een placebo. Na drie jaar bleek bij de groep die een combinatie van E en C kreeg, de arteriosclerose aanzienlijk verminderd. Met 69% bij rokers en 30% bij niet-rokers.
Seleen: Dit mineraal maakt deel uit van een enzym dat de rode bloedcellen en de celmembranen in de vaatwand beschermt. Daarnaast gaat seleen oxidatie van slecht cholesterol tegen. De epidemiologie laat zien dat de kans op het krijgen van een hart- of herseninfarct bij mensen die seleenarme voeding krijgen, drie keer groeter is dan bij mensen die dagelijks 55 tot 200 mg seleen tot zich nemen. Producten die rijk aan seleen zijn: paranoten, tonijn, oesters, mosselen, orgaanvlees en haver. Groente en fruit tellen mee als ze groeien op seleenrijke grond.
Vette vis: De goede vetzuren uit vette vis, ofwel omega-e-vetzuren, verbeteren de doorbloeding en verlagen een hoge bloeddruk. Ze corrigeren sommige storingen in de bloedstolling en laten de hoeveelheid goed cholesterol licht stijgen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s