Manisch depressieve Mensen lijden onder eigen perfectionisme

Telegraaf, 1993

Iedereen zit weleens in de put en ook het gevoel van opperste gelukzaligheid is de meeste mensen niet vreemd. “Down zijn” als een teleurstelling moet wroden verwerkt: zelfs het wat langere tijd in een depressieve stemming verkeren bij een sterfgeval van een aast familielid of een vriend… Het zijn gemoedstoestanden die algemeen worden beschouwd als “logisch” bij dit soort trieste omstandigheden.

Datzelfde geldt ook voor het omgekeerde: “uit je dak gaan”, een eigentijdse omschrijving van een euforisch gevoel past volledig bij een belangwekkende persoonlijke overwinning de baan van je dromen of bij een grote prijs in de loterij.

Al met al zijn wisselende stemmingsbeelden niet vreemd, ook al zijn ze elkaars tegenpolen en pakken ze soms wat anders uit dan voorzien. Belangrijkse overeenkomst: ze zijn in het algemeen vrij kort-durend.

Het beeld van hoogtepunten en diepe dalen komt ook voor in het leven van mensen met een manisch depressieve-stoornis (MDS); alleen zijn de uitingsvormen dan aanmerkelijk heftige en vaak zelfs extreem, zijn er bijvoorbeeld voornemens tot zelfdoding. Goethe verwoordde het als: “Himmelhoch jauchzend und zum Tode betrübt”.

Creativiteit

Fred A. Bos, voorzitter en oprichter van de Nederlandse Stichting voor Manisch Depressieven (NSMD), vestigingsplaats Duivendrecht, zegt het zo: “Een fusie, twee bedrijven worden in elkaar geschoven, sommige personeelsleden moeten naar een andere baan uitkijken. De meeste afvloeiers of ontslagenen zullen eerst enige tijd bedroefd zijn, zelfs enige tijd in de put zitten, het ìs immers niet niets. Maar zij zullen nieuwe perspectieven ontdekken naarmate hun creativiteit in het vinden van een oplossing voor de toestand zich ontwikkelt. Bij de manisch depressieve mens ligt dat anders: die zal aanvankelijk net zo bedroefd zijn, maar uiteindeijk als het ware verlammen, vaak langdurig, door de mededeling dat hij of zij geen werk meer heeft. De manisch depressieve patiënt kan aan niets anders meer denken dan: “Ik ben mijn baan kwijt, ik ben mijn baan kwijt enz….” .”

Perspectieven

Die zin , die gedachte blijft zich herhalen. Er zijn voor hem of haar geen perspectieven meer te ontdekken, de muur is compleet gesloten. “Die baan, die baan…” Een vicieurze cirkel, uiteindelijk resulterend in een neergaande spiraal waarin het helee leven, ook dat van het gezin, mee omlaag wordt getrokken.”

Maar vanuit het oneindige diepe dal kan de mds-patiënt soms ook ineens op de hoogste toppen van zijn kunnen staan, tot enorme activiteit komen en het gevoel hebben “te zijn herboren…”

Manische depressiviteit, zeer sterk wisselende schommelingen in de stemming. Er passen begrippen bij als:

Voor Manie: “gejaagd, geprikkeld, eisend, grootheidsgedachten, spreekdrang, onvermoeibaar, koopziek, contactrijk.”

Voor Depressie:“somber, schuldgevoelens, zelfmoordgedachten, interesseverlies, angst en onrust, traagheid, contactarm.”

Overgevoelig

Fred Bos: “De mds-patiënt is veelal overgevoelig, onzeker, heeft een negatief zelfbeeld, een behoorlijk minderwaardigheidscomplex dat zich van tijd tot tijd laat vertalen in een meerderwaardigheidsgevoel. Er is de neiging tot perfectionisme, men heeft dan een zeer hoog streefvermogen, zo hoog zelfs dat dat streven boven de eigen mogelijkheden uitstijgt. En dan loopt het dikwijls mis…”

Geschat wordt dat circa één procent van de mensen op een bepaald moment in het leven de diagnose “manisch-deptressiviteit” gesteld krijgt. Omgerekend voor Nederland zijn dat zo’n 150 duizend mensen. Slecht een klein deel hiervan, zo’n 30 duizend mensen, gaat met zijn klachten naar de huisarts en wordt ervoor behandeld. Het overgrote deel herkent de symptomen niet en stelt zich dus niet onder behandeling.

‘De exacte oorzaak van mds is niet bekend’, zo beschrijft de stichting in een nieuwe, eind dit jaar verschijnende voorlichtingsbrochure. “Wel is zeker dat het door meerdere factoren tegelijk veroorzaakt wordt. Die oorzaken kunnen van psychogene, reactieve of biologische aard zijn. Bij psychogene oorzaken spelen factoren als aanleg of persoonlijkheid een rol.”

Fred Bos richte zes jaar geleden “zijn” stichting op en voerde sindsdien zo’n 7000 telefoongesprekken met mensen van wie de meesten werden geconfronteerd met het eerder beschreven extreme stemmingsbeeld. Geld blijft nodig. “Er zijn immers nog veel vragen onbeantwoord,” zegt Fred Bos. Dat spreekt ook uit het nieuwe voorlichtingsmateriaal: “Er is weliswaar aangetoond dat mds binnen families voorkomt. Het is alleen niet met zekerheid te zeggen of mds erfelijk is; de aanleg is wel erfelijk. Van de eerstegraads verwanten (vader, moeder, zoon, dochter) heeft ongeveer 10 procent kans de aandoening te krijgen. De psycho-sociale factoren bepalen echter of iemand al dan niet last krijgt van mds. Wanneer sprake is van een familielid met mds zal een arts bij het stellen van de diagnose eerder aan deze mogelijkheid denken.”